Jak pisać odpowiedzi do zadań otwartych z biologii?
Prosty schemat, który ułatwi Ci życie
Zadania typu wykaż, wyjaśnij, uzasadnij, opisz potrafią być dla maturzystów prawdziwą zmorą. Niby rozumiemy temat, ale kiedy trzeba to przelać na papier… pojawia się blokada.
Dlatego opracowałam prosty schemat, który pozwoli Ci bez stresu konstruować odpowiedzi i trafić w klucz maturalny.
Schemat krok po kroku
Zidentyfikuj zależność lub proces – zastanów się, o jakim zjawisku mówi zadanie. Co jest przyczyną, a co skutkiem?
Nazwij to wprost – unikaj lania wody. Podaj konkretny element biologiczny, zjawisko lub strukturę.
Wyjaśnij mechanizm – pokaż, dlaczego tak się dzieje, łącząc przyczynę ze skutkiem.
Zamknij odpowiedź w logiczną całość – tak, żeby egzaminator widział spójny tok myślenia.
Twój schemat:
Upsss… jeszcze jedna sprawa!
Ty potrzebujesz przearanżować ten schemat na biologiczny!
Biologiczny schemat:
PRZYCZYNA ➡️ ZALEŻNOŚĆ ➡️ SKUTEK
Dlaczego warto pisać w ten sposób?
Znajdujesz i rozumiesz zależność – wiesz, o co w ogóle chodzi w zadaniu. Twoja odpowiedź jest logiczna i spójna – nie błądzisz po temacie. Zachowujesz szyk przyczynowo-skutkowy – co prowadzi do czego. Trafiasz w klucz maturalny – zwiększasz szansę na pełną liczbę punktów.
Ćwiczenie dla Ciebie
Przygotowałam specjalne zadanie, na którym przećwiczymy ten schemat.
Dzięki niemu zobaczysz, jak w praktyce „rozpracować” pytanie i ułożyć odpowiedź tak, aby była jasna, merytoryczna i punktowana.
Matura Marzec 2021, Poziom rozszerzony (Formuła 2015) – Zadanie 13)
Erytropoetyna (EPO) jest hormonem wydzielanym przez nerki, który stymuluje proces erytropoezy w szpiku kostnym. Zwiększenie ilości erytropoetyny w ustroju doprowadza do wzrostu ryzyka wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej. W tej chorobie dochodzi do spowolnienia przepływu czerwonych krwinek, zatykania drobnych naczyń krwionośnych, zlepiania krwinek i tworzenia zakrzepów (zlepów płytek krwi, kolagenu, fibroblastów, erytrocytów). Zaleganie zakrzepów w żyłach powoduje z czasem uszkodzenie żył i znajdujących się w nich zastawek. Świeże skrzepliny mogą ulec oderwaniu i przemieszczeniu się do naczyń płucnych, powodując zator płucny. Zakrzepica jest trzecią co do częstości występowania chorobą układu sercowo-naczyniowego, a zator płucny (zatorowość płucna) – częstą przyczyną nagłych zgonów chorych leczonych w szpitalach.
a. Wyjaśnij, dlaczego zwiększenie ilości EPO w organizmie człowieka przyczynia się do wzrostu ryzyka wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej. W odpowiedzi uwzględnij funkcję erytropoetyny w organizmie człowieka.
Po pierwsze ➡️zastanów się i zapisz wszystkie propozycje słów kluczowych oraz postaraj się podzielić je ze względu na 3 kategorie:
I. przyczyna
II. zależność
III. skutek
Słowa kluczowe ➡️ erytropoetyna, erytrocyty, choroba zakrzepowo-zatorowa, zatory, skrzepy, spowolniony przepływ krwi
Podziel powyższe słowa kluczowe na wymienione wcześniej kategorie (sprawdź jak ja podzieliłam w ramce niżej) 🙂
Klucz maturalny:
- Zwiększone ilości erytropoetyny, która stymuluje proces erytropoezy prowadzi do powstania zwiększonej ilości erytrocytów we krwi, co zwiększa ryzyko powstawania zakrzepów.
- Erytropoetyna pobudza szpik kostny do produkcji czerwonych ciałek krwi, których zwiększona ilość może być przyczyną zakrzepów. Zwiększona ilość erytropoetyny może prowadzić do nadprodukcji erytrocytów.
- Podwyższona ilość erytrocytów powoduje, że krew robi się lepka i gęsta i wzrasta ryzyko tworzenia się w naczyń krwionośnych zakrzepów.
b. Wyjaśnij, dlaczego jednoczesne zaczopowanie obu tętnic płucnych prowadzi do natychmiastowego zatrzymania krążenia. W odpowiedzi uwzględnij budowę układu krwionośnego człowieka.
Po pierwsze ➡️ zastanów się i zapisz wszystkie propozycje słów kluczowych oraz postaraj się podzielić je ze względu na 3 kategorie:
I. przyczyna
II. zależność
III. skutek
Słowa kluczowe ➡️ zaczopowanie tętnic, krążenie, zatrzymanie krążenia
Podziel powyższe słowa kluczowe na wymienione wcześniej kategorie (sprawdź jak ja podzieliłam w ramce niżej) 🙂
Klucz maturalny:
- Obie tętnice płucne wychodzą z prawej komory serca i przepływa przez nie cała objętość wyrzutowa krwi odtlenowanej. Jak krew nie będzie krążyć w płucach, to także nie popłynie do tkanek, bo układ krążenia tworzy jedną całość.
- Zaczopowanie tętnic płucnych doprowadzi do zatrzymania krążenia w małym obiegu krwi, bo zupełnie zatka się droga krwi do płuc. Duży obieg jest połączony z małym, a więc krążenie ustanie zupełnie.
- Zamknie się dopływ krwi do płuc, a więc krew przestanie w ogóle przepływać przez płuca, a z płuc nie popłynie do dużego obiegu.
Wniosek jest prosty: pisanie odpowiedzi to nie loteria. To umiejętność, którą można wyćwiczyć – a dobry schemat to Twoja mapa do celu.
Lusia – ekspert maturalny z biologii
